أبو ريحان البيروني

سرگذشت 9

التفهيم لاوايل صناعة التنجيم

اتّفاقا « اين قبيل كلمات واين نوع مسائل ، از قبيل آن ألفاظ وآن‌گونه موارد نيست كه فقط بضبط نسخه بدل اكتفا كنند وبنويسند « كذا في النّسخ » بل كه بايد تصحيح بمعنى واقعي انجام دهند يعنى هرچند نسخه مغلوط مثلا « مزه » بجاى « مرّه « ومفتّح » بجاى « منقّح » باشد بايد آنرا اصلاح وصورت صحيح مصطلح أهل فنّ را ضبط كنند ، وبديهي است كه اين امر جز از كسى كه خود رنج تحصيل كشيده وأهل خبرت وبصيرت كامل در آن علم شده باشد ساخته نيست . پس آن سألها ومدّت طولانى را كه اين حقير در روزگار جوانى بتحصيل اين فنون طي كرده ؛ وآن همه شبهاى سرد زمستان را كه در بأم مدرسهء « نيماورد » أصفهان بر صد ستارگان گذرانده تا أكثر صور فلكى ومنازل قمر وكواكب مرصوده را بخوبى ديده وشناخته بودم ، هم بايد بر آن مدّت پنج سال برافزايند ، تا باين قياس ارزش كار واندازهء مشقّت ومقاسات مرا در احياء اين اثر علمي تاريخي بسنجند ودر نتيجة اگر سهو ولغزشى از قلم وفكر من در آن رفته است دامن عفو وشهپر كرامت بر هفوات وزلّات بگسترند وبر اين بندهء ضعيف ببخشايند . بارى مقدار زحمتى كه در اين باره كشيدم ورنجى كه در آن مدّت بر خود هموار ساختم چند وچونش از حوصلهء تقرير وتحرير بيرون ، وحديثش جز بر خواصّ أهل فنّ كه رنج پرورده تحصيل دانش وكار آزمودهء اصلاح وتنقيح اين قبيل كتب علمي فارسي قديم باشند ، حديث خرافه وداستان ليلى ومجنون است .